Odpowiedzialność członków zarządu, rady nadzorczej i prokurentów

21 Października 2005

Odpowiedzialność członków zarządu, rady nadzorczej i prokurentów stock.xchng

3

Zarząd oraz Rada Nadzorcza są niezależne od wspólników spółki kapitałowej i samodzielne. Konsekwencją odrębnej pozycji prawnej jest odpowiedzialność cywilnoprawna członków zarządu, RN oraz prokurentów a także odpowiedzialność karnoprawna niektórych.

Odpowiedzialność cywilnoprawna i prawnokarna wymieniana jest w judykaturze jako podstawowe rodzaje odpowiedzialności członków organów spółki kapitałowej, przy czym podział ten przeprowadzony jest w zależności od tego czy sankcja dotyczy bezpośrednio samej osoby podmiotu odpowiedzialnego (członka zarządu lub rady nadzorczej) czy też sfery jego majątku. Dominujące jednak znaczenie obecnie ma podział na:

  • odpowiedzialność wobec wierzycieli spółki kapitałowej,
  • odpowiedzialność wobec samej spółki oraz
  • odpowiedzialność karną, a także deliktową (quasi-karną).

Odpowiedzialność członków zarządu wobec wierzycieli spółki

Członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność wobec wierzycieli za naruszenie określonych zasad postępowania i nie wykonywanie obowiązków. Przepisy Kodeksu spółek handlowych wymieniają następujące sytuacje:

  • niezgłoszenie wniosku o upadłość w terminie dwóch tygodni od powstania niewypłacalności (art.21 Ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze),
  • złożenie niezgodnych z prawdą oświadczeń o wniesieniu wkładów (art.291, art.479 Kodeksu spółek handlowych),
  • naruszenie zakazu wypłat wspólnikowi (art.198, art.350 Kodeksu spółek handlowych),
  • nieprowadzenie księgi udziałów lub księgi akcyjnej (art.188, art.341 Kodeksu spółek handlowych),
  • nieuzasadnione niewyrażenie zgody na zbycie udziałów lub akcji (art.182, art.337 Kodeksu spółek handlowych),
  • naruszenie obowiązku udzielenia informacji akcjonariuszowi na walnym zgromadzeniu (art.428 Kodeksu spółek handlowych),
  • rozpowszechnianie fałszywych danych przy wydawaniu akcji, obligacji, innych tytułów uczestnictwa w zysku lub podziale majątku (art.484 Kodeksu spółek handlowych).

W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością najczęstszym przypadku odpowiedzialności członków zarządu wobec wierzycieli jest jednak odpowiedzialność, w sytuacji gdy egzekucja w stosunku do spółki okaże się bezskuteczna (art.299 Kodeksu spółek handlowych). W takiej sytuacji wierzyciel spółki może wystąpić na drogę postępowania sądowego przeciwko wszystkim albo tylko niektórym członkom zarządu z powództwem o zapłatę kwot, których nie udało się uzyskać od samej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Analogiczne zasady odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych, a więc także spółki akcyjnej, zawiera ustawa Ordynacja Podatkowa. Zgodnie z art. 116 tej ustawy, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej (oraz spółek kapitałowych w organizacji) odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna w całości lub części. Członek zarządu może uwolnić się od powyższej odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (naprawcze) albo nie zgłoszenie takiego wniosku nastąpiło bez jego winy, lub wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki kapitałowej, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu.

Członek zarządu może ponosić również odpowiedzialność za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki kapitałowej. Podstawa prawna takiej odpowiedzialności jest art. 21 Prawa upadłościowego i naprawczego.W sytuacji wyrządzenia szkody przez kilka osób wspólnie, odpowiedzialność tych członków zarządu jest solidarna. Sądem właściwym do orzekania o odszkodowaniu jest sąd właściwy dla siedziby spółki. Roszczenia odszkodowawcze przedawniają się z upływem trzech lat od chwili dowiedzenia się o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż z upływem pięciu (w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością - dziesięciu) lat od zdarzenia które szkodę wyrządziło.

Wymieniony wyżej katalog sytuacji, w których członkowie zarządu mogą odpowiadać wobec wierzycieli spółki nie ma charakteru zamkniętego. Zgodnie, bowiem z art.300 i art.490 Kodeksu spółek handlowych, możliwe jest dochodzenie zarówno przez wspólników (akcjonariuszy) jak i osoby trzecie, naprawienia szkody na zasadach ogólnych określonych w Kodeksie cywilnym.

Odpowiedzialność członków rady nadzorczej i prokurentów wobec wierzycieli spółki

Brak jest szczególnych przepisów dotyczących odpowiedzialności członków rady nadzorczej wobec wierzycieli spółki kapitałowej. Członkowie rady nadzorczej mogą odpowiadać oczywiście na zasadach ogólnych określonych w Kodeksie cywilnym.Jeżeli natomiast chodzi o prokurentów spółki kapitałowej mogą oni ponosić odpowiedzialność wobec wierzycieli w przypadku niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (art.21 Prawa upadłościowego i naprawczego). Podstawę prawną ich odpowiedzialności mogą stanowić także przepisy ogólne Kodeksu cywilnego.

Odpowiedzialność członków zarządu wobec spółki

  • dokonanie czynności prawnej bez uzyskania wymaganej zgody zgromadzenia wspólników (walnego zgromadzenia) lub rady nadzorczej (art.17 ust.3 Kodeksu spółek handlowych),

  • naruszenie zakazu konkurencji (art.211, art.380 Kodeksu spółek handlowych) lub nakazu powstrzymania się od działania w sytuacji sprzeczności interesów (art.209, art.377 Kodeksu spółek handlowych),

  • niezwołanie zgromadzenia wspólników (walnego zgromadzenia) w celu podjęcia uchwały co do dalszego istnienia spółki, jeżeli bilans wykaże stratę przewyższającego sumę kapitałów zapasowego i rezerwowych oraz połowy (jednej trzeciej w spółce akcyjnej) kapitału zakładowego (art.233, art.397 Kodeksu spółek handlowych),

  • niezgłoszenie wniosku o upadłość w terminie dwóch tygodni od powstania niewypłacalności (art.21 Ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze),

  • naruszenie zasad tworzenia spółki (art.292, art.480

  • 481 Kodeksu spółek handlowych).

W sytuacji wyrządzenia szkody przez kilka osób wspólnie, odpowiedzialność tych członków zarządu jest solidarna. Sądem właściwym do orzekania o odszkodowaniu jest sąd właściwy dla siedziby spółki. Roszczenia odszkodowawcze przedawniają się z upływem trzech lat od chwili dowiedzenia się o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż z upływem pięciu lat (w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością - dziesięciu lat) od zdarzenia które szkodę wyrządziło.

Członkowie zarządu ponoszą także odpowiedzialność za wypłatę na rzecz wspólnika z majątku spółki wbrew postanowieniom umowy spółki (statutu) lub przepisom prawa (Art.198 i art.350 Kodeksu spółek handlowych). Jest to odpowiedzialność solidarna z odbiorcą wypłaty (wspólnikiem) przez okres 3 lat od wypłaty.

W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością członek zarządu może być odpowiedzialny w przypadku zawyżenia wartości wkładów niepieniężnych wniesionych na pokrycie kapitału zakładowego (art.175 Kodeksu spółek handlowych). Członek zarządu będzie ponosił odpowiedzialność, jeżeli wartość wkładu niepieniężnego została znacznie zawyżona w stosunku do wartości rzeczywistej, członek zarządu wiedział o zawyżeniu wartości i zgłosił spółkę (podwyższenia kapitału) do rejestru przedsiębiorców. Jest to odpowiedzialność solidarna ze wspólnikiem, który wniósł wkład niepieniężny.

Odpowiedzialność członków rady nadzorczej oraz prokurentów wobec spółki

Członkowie rady nadzorczej, tak jak członkowie zarządu, odpowiadają za szkodę wyrządzoną spółce działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki (statutu) na zasadzie winy (art. 293 i art.483 Kodeks spółek handlowych). Przesłankami odpowiedzialności są: działanie lub zaniechanie sprzeczne z prawem lub postanowieniami umowy spółki (statutu), szkoda oraz wina.

Członkowie rady nadzorczej mogą także ponosić odpowiedzialność w przypadku wypłaty na rzecz wspólnika z majątku spółki wbrew postanowieniom umowy spółki (statutu) lub przepisom prawa (Art.198 i art.350 Kodeksu spółek handlowych). Jest to odpowiedzialność solidarna z odbiorcą wypłaty (wspólnikiem) przez okres 3 lat od wypłaty.
Brak jest natomiast w Kodeksie spółek handlowych przepisów szczególnych dotyczących odpowiedzialności prokurentów wobec spółki.


Materiały szkoleniowe Eurofinance Training pt: "Inwestorzy - Zarząd - Rada Nadzorcza - WZ/ZW - kompetencje, odpowiedzialność oraz zasady utrzymania prawidłowych relacji" przygotowany przez Magdalenę Kowalską - Jędrzejowską.